Skip to content
Cover image for series Zoom-in

Zoom-in

AI đang làm cho việc bỏ qua bản chất vấn đề dễ hơn bao giờ hết. Series này đi ngược lại — mỗi bài chọn một khái niệm cơ bản và zoom vào từng layer cho đến khi hiểu thật sự.

#fundamentals#networking#computer-science#backend

Có những lúc gặp bug không giải thích được, hoặc cần thiết kế một hệ thống từ đầu — và nhận ra mình đang đoán nhiều hơn là hiểu.

Zoom-in bắt đầu từ cảm giác đó. Mỗi bài mình cùng các bạn chọn một khái niệm cơ bản và hỏi câu đơn giản nhất: cái này tồn tại để giải quyết vấn đề gì? Rồi zoom vào từng layer cho đến khi câu trả lời rõ ràng.

Các bài trong series

  1. Zoom-in: HTTP

    Mọi ứng dụng web đều bắt đầu từ một mô hình đơn giản: client hỏi, server trả lời. HTTP là ngôn ngữ của cuộc hội thoại đó.

  2. Zoom-in: Database Index

    Thêm index vào là bước đầu tiên ai cũng biết. Ít ai hỏi tại sao nó nhanh hơn — và khi nào nó lại hại.

  3. Zoom-in: JWT

    Gọi API, server cho qua. Bên trong token đó là chữ ký số — không phải mã hóa, và đó là điều quan trọng nhất cần hiểu.

  4. Zoom-in: Cache

    Chậm thì thêm cache. Nhưng cache đặt ở đâu, lưu bao lâu, và xóa khi nào — mỗi câu trả lời sai đều tạo ra một loại bug khác nhau.

  5. Zoom-in: Docker Container

    docker run, app chạy ngay — trên máy nào cũng được. Bên trong đó là Linux kernel tạo ra sự cô lập mà không cần máy ảo.

  6. Zoom-in: Asymmetric Encryption

    HTTPS an toàn vì được mã hóa. Nhưng ai đã mã hóa, ai giải mã, và tại sao không ai giả mạo được server — đó mới là câu hỏi thật sự.

  7. Zoom-in: DNS

    Gõ 'google.com', nhấn Enter. Máy tính không hiểu tên miền — nó chỉ hiểu địa chỉ IP. Giữa hai thứ đó là một hệ thống phân tán với 4 tầng tra cứu.

  8. Zoom-in: TCP

    Mọi HTTP request đều đi trên TCP — nhưng trước khi byte đầu tiên của dữ liệu đi qua, đã có 3 gói tin trao đổi mà không mang dữ liệu nào. TCP giải quyết vấn đề mà Internet không giải quyết được.

  9. Zoom-in: OAuth 2.0

    'Đăng nhập bằng Google' ẩn sau đó một cơ chế ủy quyền mà không bao giờ để password rời khỏi Google. OAuth 2.0 giải quyết bài toán delegation mà không hi sinh bảo mật.

  10. Zoom-in: Load Balancer

    Một domain, hàng triệu request mỗi ngày. Load balancer không chỉ phân phối traffic — nó là điểm quyết định routing, health check, và session management cho toàn bộ hệ thống.

  11. Zoom-in: Git Commit

    git commit -m 'fix bug' — một lệnh quen thuộc. Bên dưới là một cấu trúc dữ liệu content-addressed, bất biến, giải thích tại sao rebase, cherry-pick, và merge hoạt động như chúng vốn có.